Jeff Vandermeer is een bijzondere schrijver. Annihilation (Southern Reach #1) was het eerste wat ik van hem las en de manier waarop hij zijn verhaal eerder met sfeer dan met acties opbouwt gebruikt hij ook in Borne.

Enige tijd geleden stelde iemand op Twitter de vraag of er een verschil was tussen ‘dystopie’ en ‘scifi’. Los het feit dat het een een (literair) idee is het ander een genre is vrijwel de enige overeenkomst – vind ik – dat ze elkaar niet uitsluiten. Een dystopie wordt tegenwoordig vaak gebruikt om fantasy als science fiction te verkopen, een in mijn ogen nogal slappe manier om geen geschiedkundig onderzoek te doen voor je verhaal dat zich afspeelt in de Middeleeuwen. Als je het nodig vindt om op te schrijven dat je verhaal zich afspeelt na een nano- en/of biotechcatastrofe: best, maar dan wil ik ook weten wat er dan precies gebeurd is en hoe dat zo gekomen is. Alleen zeggen ‘er was een biotechongeluk en nu leven we allemaal in de Middeleeuwen behalve dan dat er hier en daar nog een radio, een computer of een lasergeweer is’ vind ik een goedkope basis voor een verhaal.

Goed. Borne speelt zich af in een dystopie. Een biotechbedrijf maakte een boeboe en nu is de wereld onherbergzaam en gevaarlijk. Tussen de ruïnes van een stad probeert Rachel zich staande te houden door restjes technologie en andere dingen op te scharrelen voor haar partner Wick. Op een dag vindt ze iets dat lijkt op een zeeanamoon en neemt het mee naar huis. Het ding blijkt geen zeeanemoon. De rest moet je zelf maar lezen.

Bij Vandermeer is een dystopie niet gewoon een slappe basis voor een verhaal maar de ondergrond voor een mist van sfeer die tussen het verhaal zweeft. Het verhaal is maar één element in dit bijzondere boek. Je zit in een donkere kamer en het verhaal is concreet: je kan het voelen, de contouren, de temperatuur, de consistentie, en ruiken en wie weet ook proeven – maar niet zien. Het is de sfeer waarmee Vandermeer zijn verhaal vertelt. Ik ken geen andere schrijver die dat op zo’n manier doet.

Karakters in meer dan een handvol dimensies in een gelaagd verhaal dat niet goed in een genre te plaatsen is.

Advies: lezen, al was het maar om te zien wat er zich buiten je normale genres bevindt.